«Πύρρειος Νίκη»

0
60

Όταν τα όπλα έχουν βαρύνει και το πνεύμα έχει καταπέσει, όταν οι δυνάμεις μας έχουν εξαντληθεί και οι πόροι μας έχουν αναλωθεί, τότε άλλοι θα επωφεληθούν από την εξάντληση μας για να ανέβουν. Τότε, ακόμα και αν έχεις σοφούς στρατηγούς, δεν μπορείς να κάνεις τα πράγματα να εξελιχθούν καλά στο τέλος.

– Η Τέχνη του Πολέμου, Σουν-τζου (4ος αιώνας π.Χ.)

Το 281 π.Χ., ξέσπασε πόλεμος ανάμεσα στη Ρώμη και στην πόλη Τάραντας της ανατολικής ακτής της Ιταλίας. Ο Τάραντας είχε ιδρυθεί ως αποικία της Σπάρτης και οι κάτοικοί του συνέχιζαν να μιλούν Ελληνικά, θεωρώντας μάλιστα τους εαυτούς τους πολιτισμένους Σπαρτιάτες, ενώ τους κατοίκους των υπόλοιπων ιταλικών πόλεων βαρβάρους. Εντωμεταξύ, η Ρώμη ήταν μια αναδυόμενη δύναμη, παγιδευμένη σε μια σειρά πολέμων με τις γειτονικές πόλεις.

Οι σώφρονες Ρωμαίοι δίσταζαν να τα βάλουν με τον Τάραντα. Εκείνη την εποχή, ήταν η πιο πλούσια πόλη της Ιταλίας – αρκετά πλού­σια, ώστε να δωροδοκήσει τους συμμάχους της για να κηρύξουν πόλεμο κατά της Ρώμης. Βρισκόταν επίσης πολύ μακριά, στα βορειοανατολικά, και δεν αποτελούσε άμεση απειλή. Ωστόσο, οι κάτοικοι του Τάραντα είχαν βυθίσει μερικά ρωμαϊκά πλοία που είχαν ξεμακρύνει προς το λι­μάνι τους, είχαν σκοτώσει τον ναύαρχο του στόλου και, όταν η Ρώμη είχε προσπαθήσει να βρει μια συμβιβαστική λύση, ο απεσταλμένος της ήρθε αντιμέτωπος με προσβολές. Ήταν πλέον θέμα τιμής για τους Ρω­μαίους και, έτσι, άρχισαν να ετοιμάζονται για πόλεμο.


Ο Τάραντας είχε ένα πρόβλημα: αν και ήταν πλούσιος, δεν είχε πραγματικό στρατό. Οι Ταραντίνοι ήταν συνηθισμένοι στην καλοπέ­ραση. Η λύση ήταν να καλέσουν έναν ελληνικό στρατό να πολεμήσει για λογαριασμό τους. Οι Σπαρτιάτες ήταν απασχολημένοι με άλλον πό­λεμο, έτσι οι Ταραντίνοι κάλεσαν τον Βασιλιά Πύρρο της Ηπείρου (319-272 π.Χ.), τον μεγαλύτερο Έλληνα πολεμιστή βασιλιά, μετά τον Μέγα Αλέξανδρο.

Η Ήπειρος ήταν ένα μικρό βασίλειο της δυτικής κεντρικής Ελλά­δας. Ήταν ένα φτωχό μέρος, αραιοκατοικημένο, με ισχνούς πόρους, αλλά ο Πύρρος -μεγαλωμένος με τις ιστορίες του Αχιλλέα, από τον οποίο η οικογένειά του διέδιδε ότι κατάγεται, και του Μεγάλου Αλεξάν­δρου, μακρινού ξαδέλφου- ήταν αποφασισμένος να ακολουθήσει τα βήματα των ένδοξων προγόνων και συγγενών του, επεκτείνοντας την Ήπειρο και κτίζοντας τη δική του αυτοκρατορία. Όταν ήταν ακόμα νε­αρός, είχε πολεμήσει με τους στρατούς άλλων μεγάλων στρατιωτικών, περιλαμβανομένου του Πτολεμαίου, ενός από τους στρατηγούς του Αλε­ξάνδρου, ο οποίος τώρα ήταν ηγεμόνας της Αιγύπτου. Ο Πύρρος γρή­γορα απέκτησε φήμη ως πολεμιστής και ως αρχηγός. Είχε γίνει γνωστός για τις τολμηρές επιθέσεις του στη μάχη, κερδίζοντας μάλιστα το παρα­τσούκλι «Αετός». Στην Ήπειρο είχε φτιάξει έναν μικρό στρατό και τον είχε εκπαιδεύσει τόσο καλά, ώστε είχε καταφέρει να νικήσει τον κατά πολύ μεγαλύτερο μακεδονικό στρατό σε διάφορες μάχες.

Η φήμη του Πύρρου εξαπλωνόταν, ήταν όμως δύσκολο για ένα μικρό κράτος όπως το δικό του να αποκτήσει κυριαρχική επιρροή πάνω σε πιο δυνατούς Έλληνες γείτονες, όπως οι Μακεδόνες, οι Σπαρτιάτες και οι Αθηναίοι. Και η προσφορά των Ταραντίνων ήταν ελκυστική. Πρώτον, του υπόσχονταν χρήματα και έναν μεγάλο στρατό από τα συμ­μαχικά κράτη. Δεύτερον, νικώντας τους Ρωμαίους, θα μπορούσε να γίνει κυρίαρχος της Ιταλίας και, από την Ιταλία, θα μπορούσε να κατα­κτήσει πρώτα τη Σικελία και, ύστερα, την Καρχηδόνα στη Βόρειο Αφρική. Ο Αλέξανδρος είχε προχωρήσει προς ανατολάς για να χτίσει την αυτοκρατορία του. Ο Πύρρος θα προχωρούσε προς δυσμάς και θα κυριαρχούσε στη Μεσόγειο. Έτσι, αποδέχτηκε την προσφορά.

Την άνοιξη του 280 π.Χ., ο Πύρρος άνοιξε πανιά με τον μεγαλύτερο στρατό που είχε ποτέ περάσει στην Ιταλία: 20.000 οπλίτες, 3.000 εφίπ­πους, 2.000 τοξότες και είκοσι ελέφαντες. Όταν όμως βρέθηκε στον Τάραντα, κατάλαβε ότι τον είχαν ξεγελάσει: οι Ταραντίνοι όχι μόνο δεν είχαν στρατό, ούτε καν είχαν προσπαθήσει να συγκεντρώσουν ένα στράτευμα, αφήνοντας τον Πύρρο να το κάνει μόνος του. Ο Πύρρος δεν έχασε καιρό: κήρυξε στρατιωτική δικτατορία στην πόλη και άρχισε να οργανώνει και να εκπαιδεύει έναν στρατό από Ταραντίνους όσο πιο γρήγορα γινόταν.

Η άφιξη του Πύρρου στον Τάραντα ανησύχησε τους Ρωμαίους, οι οποίοι είχαν ακουστά τη φήμη του ως στρατηγού και πολεμιστή. Απο­φασίζοντας να μην του δώσουν χρόνο να ετοιμαστεί, έστειλαν γρήγορα έναν στρατό, υποχρεώνοντάς τον να κάνει ό,τι μπορούσε με αυτούς που είχε στη διάθεσή του, και να ετοιμαστεί για να τους αντιμετωπίσει. Οι δύο στρατοί συναντήθηκαν κοντά στην πόλη Ηράκλεια. Ο Πύρρος και ο στρατός του αντιμετώπιζαν αριθμητικά υπέρτερες δυνάμεις και, σε κάποιο σημείο, κινδύνευσαν να νικηθούν. Τότε, όμως, ο Πύρρος εξαπέ­λυσε το κρυφό όπλο του: τους ελέφαντες, με τον τεράστιο όγκο τους, με δυνατό, τρομακτικό σάλπισμα και με αναβάτες τοξότες, οι οποίοι έρι­χναν βροχή τα βέλη. Οι Ρωμαίοι δεν είχαν αντιμετωπίσει ποτέ ελέφα­ντες στη μάχη, με αποτέλεσμα να πανικοβληθούν, κάνοντας τη ροή της μάχης να αλλάξει. Σύντομα, οι πειθαρχημένες Ρωμαϊκές Λεγεώνες τρά­πηκαν σε άτακτη φυγή.

Ο «Αετός» είχε κερδίσει μια σπουδαία νίκη. Η φήμη του εξαπλώθηκε σε όλη την ιταλική χερσόνησο. Ήταν πραγματικά η μετενσάρκωση του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Τώρα και άλλες πόλεις τού έστελναν ενισχύσεις, πολύ περισσότερες από όσες χρειαζόταν για να αποκαταστήσει τις απώ­λειες της Ηράκλειας. Ο ίδιος, όμως, ήταν ανήσυχος. Είχε χάσει στη μάχη πολλούς βετεράνους, ανάμεσα στους οποίους και μερικούς από τους πιο σημαντικούς στρατηγούς του. Το σπουδαιότερο, όμως, ήταν ότι η δύναμη και η πειθαρχία των Ρωμαϊκών Λεγεώνων τον είχαν εντυπω­σιάσει – δεν έμοιαζαν με κανένα άλλο στράτευμα που είχε αντιμετωπί­σει. Αποφάσισε, λοιπόν, να διαπραγματευτεί μια ειρηνική λύση με τους Ρωμαίους, προτείνοντάς τους να μοιραστεί τη χερσόνησο μαζί τους. Συγ­χρόνως, όμως, βάδιζε εναντίον της Ρώμης για να κάνει τις διαπραγμα­τεύσεις πιο επείγουσες και να δείξει ξεκάθαρα ότι, εάν οι Ρωμαίοι δεν αποδέχονταν την ειρήνη, θα έπρεπε να τον αντιμετωπίσουν ξανά.

Εντωμεταξύ, η ήττα στην Ηράκλεια είχε τρομερή επίδραση στους Ρωμαίους, οι οποίοι δεν τρομοκρατούνταν εύκολα και δεν ανέχονταν την ήττα. Αμέσως μετά τη μάχη, βγήκε ανακοίνωση νέας στρατολόγησης, η οποία βρήκε ανταπόκριση από μια μεγάλη μερίδα νέων ανδρών. Οι Ρωμαίοι, περήφανα, απέρριψαν την πρόταση συμβιβασμού: δεν θα μοιράζονταν ποτέ την Ιταλία.

Οι δύο στρατοί συναντήθηκαν ξανά κοντά στην πόλη Άσκολι κοντά στη Ρώμη, την άνοιξη του 279 π.Χ. Αυτή τη φορά, οι δύο στρατοί ήταν περίπου ίσοι αριθμητικά. Η πρώτη μέρα της μάχης ήταν άγρια και, γι’ άλλη μια φορά, οι Ρωμαίοι φάνηκαν να επικρατούν. Τη δεύτερη μέρα, όμως, ο Πύρρος, δάσκαλος της στρατηγικής, κατάφερε να παρασύρει τους Ρωμαίους σε εδάφη που ταίριαζαν καλύτερα με τη δική του τε­χνική ελιγμών, κερδίζοντας το πλεονέκτημα. Όπως συνήθιζε, προς το τέλος της ημέρας, ηγήθηκε ο ίδιος μιας άγριας επίθεσης στην καρδιά των Ρωμαϊκών Λεγεώνων, με επέλαση ελεφάντων. Οι Ρωμαίοι σκόρπι­σαν και ο Πύρρος βγήκε πάλι νικητής.

Ο Βασιλιάς Πύρρος είχε πια φτάσει στο απόγειο της δόξας του, ένιωθε όμως κατήφεια και είχε ένα δυσάρεστο προαίσθημα. Οι απώλειές του ήταν φοβερές, οι στρατηγοί στους οποίους βασιζόταν είχαν αποδεκατιστεί και ο ίδιος είχε πληγωθεί άσχημα. Συγχρόνως, οι Ρω­μαίοι φαίνονταν ακαταπόνητοι, άθικτοι από την ήττα τους. Όταν τον συνέχαιραν για τη νίκη του στο Άσκλο, απαντούσε:

«Εάν νικήσουμε τους Ρωμαίους σε άλλη μια παρόμοια μάχη, θα καταστραφούμε τελείως».

Ο Πύρρος, όμως, ήταν ήδη καταστραμμένος. Οι απώλειες που είχε στο Άσκολι ήταν πολύ μεγάλες, με αποτέλεσμα να μην μπορεί να τις αναπληρώσει γρήγορα, οι δε δυνάμεις που του απέμεναν ήταν πολύ λίγες για να αντιμετωπίσουν ξανά τους Ρωμαίους. Η εκστρατεία του στην Ιταλία είχε τελειώσει.

Ερμηνεία


Από την ιστορία του Βασιλιά Πύρρου και την περίφημη ρήση του μετά τη μάχη στο Άσκολι, προέρχεται η φράση «πύρρειος νίκη», δηλώνοντας έναν θρίαμβο, ο οποίος όμως δεν είναι καλύτερος από ήττα, εφόσον έχει αποκτηθεί με τεράστιο κόστος. Ο νικητής είναι πολύ εξαντλημένος για να χαρεί αυτά που κέρδισε, και πολύ ευάλωτος για να αντιμετωπίσει την επόμενη μάχη. Και, πράγματι, μετά τη «νίκη» στο Άσκλο, ο Πύρρος έπεφτε από τη μια καταστροφή στην άλλη, ενώ ο στρατός του δεν ήταν ποτέ αρκετά δυνατός, ώστε να αντιμετωπίσει τις αυξανόμενες στρατιές των εχθρών. Αυτή η κατάσταση κορυφώθηκε με τον αιφνίδιο θάνατό του σε μια μάχη και, τότε, όλες οι ελπίδες της Ηπείρου να γίνει μεγάλη δύναμη στην Ελλάδα έσβησαν.

Ο Πύρρος θα μπορούσε να έχει αποφύγει αυτή τη συνεχή σπειροειδή πτώση. Εάν είχε πάρει εγκαίρως πληροφορίες, θα είχε μάθει για την πειθαρχημένη αγριότητα των Ρωμαίων, αλλά και για την παρακμή και τη πανουργία των Ταραντίνων. Έτσι, γνωρίζοντας όλα αυτά, θα μπορούσε να είχε αφιερώσει περισσότερο χρόνο στην προετοιμασία μεγαλύτερου στρατού ή θα μπορούσε να είχε ακυρώσει την εκστρατεία. Όταν είδε ότι τον είχαν κοροϊδέψει, θα μπορούσε να γυρίσει πίσω. Μετά την Ηράκλεια, ήταν ακόμα καιρός να περιορίσει τις απώλειές του, να ανασυνταχθεί και να φύγει, όσο βρισκόταν ακόμα μπροστά. Εάν είχε κάνει κάποιο από αυτά, η ιστορία του πιθανόν να είχε άλλη κατά­ληξη. Ο Πύρρος, όμως, δεν μπορούσε να σταματήσει τον εαυτό του – το όνειρο τον παρέσυρε. Γιατί να νοιαστεί για το κόστος; Θα το αναπλήρωνε αργότερα. Άλλη μια μάχη, άλλη μια νίκη και ο θρίαμβος θα είχε κατοχυρωθεί.

Οι πύρρειες νίκες είναι πολύ συχνότερες από ό,τι φαντάζεσαι. Ο εν­θουσιασμός για τις προοπτικές μιας επιχείρησης είναι φυσικός πριν ξε­κινήσουμε και, εάν ο στόχος είναι δελεαστικός, άθελά μας βλέπουμε ό,τι θέλουμε να δούμε: κέρδη περισσότερα από όσα είναι εφικτά, λιγότερες πιθανές δυσκολίες. Όσο μακρύτερα πηγαίνουμε, τόσο πιο δύ­σκολο γίνεται να κάνουμε πίσω και να αναθεωρήσουμε ορθολογιστικά την κατάσταση. Σε αυτές τις περιπτώσεις, το κόστος τείνει όχι μόνο να αυξάνει, αλλά ακολουθεί μια ξέφρενη σπειροειδή τροχιά. Εάν τα πράγ­ματα πάνε στραβά, εξαντλούμαστε, γεγονός που μας ωθεί σε λάθη που οδηγούν σε νέα απρόβλεπτα προβλήματα που, με τη σειρά τους, αυξά­νουν το κόστος. Όσες νίκες κι αν σημειώσουμε σε αυτή την πορεία είναι άχρηστες.

 

WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com